TRANH SƠN MÀI VIỆT NAM

TRANH SƠN MÀI VIỆT NAM

Tranh sơn mài được phát triển từ kỹ thuật thủ công truyền thống, nhưng nó khác các sản phẩm mỹ nghệ và tranh sơn truyền thống ở kỹ thuật vẽ, mài.

Tranh Sơn mài sử dụng các vật liệu truyền thống của nghề sơn như sơn then, sơn cánh gián làm chất kết dính, cùng các loại son, bạc thếp, vàng thếp, vỏ trai … và tìm tòi phát hiện thêm các vật liệu tự nhiên khác như vỏ trứng, vỏ ốc … thể hiện trên nền vóc màu đen. Tranh được vẽ nhiều lớp, mài nhiều lần rồi đánh bóng cho tới khi đạt hiệu quả mong muốn.

Kỹ thuật vẽ tranh sơn mài rất đặc biệt là do cần thời gian đợi khô của mỗi lớp sơn vẽ qua cách ủ ẩm, nhiều khi mang tính ngẫu nhiên do ảnh hưởng của thời tiết, thậm chí các họa sĩ dày dặn kinh nghiệm cũng bất ngờ trước hiệu quả đạt được sau khi mài tranh. Đó chính là nét hấp dẫn và huyền bí của chất liệu độc đáo này.

Dụng cụ

- Đá mài thiên nhiên, giấy ráp công nghiệp, đá mài công nghiệp.

- Than: được đốt từ cây dâu, cây xoan ở Việt Nam dùng để mài và đánh bóng sản phẩm.

Nguyên liệu

- Gỗ: gỗ công nghiệp, gỗ tự nhiên

- Sơn: khai thác từ cây sơn, qua chế biến để dùng cho từng công đoạn

- Vải cotton 100%

- Màu: sử dụng bột màu khoáng thiên nhiên

- Mùn cưa: giây nhỏ

- Đất: loại đất phù sa, mịn

- Vỏ trứng, vỏ trai, vỏ ốc: được làm sạch

- Vàng bạc được dát mỏng

Quy trình làm tranh

- Kẹt gắn: Sửa chữa, chít lấp các chỗ khuyết tật của nền gỗ hoặc những sai sót của phần mộc.

- Đánh vải: Quét sơn một lượt, rồi dán vải màn (hoặc vải gạc) lên mặt gỗ tạo một lớp bố để chống sự co giãn, nở ngót của cốt gỗ.

- Lót sơn: Dùng sơn sống (Phú Thọ) cao độ, phủ tràn kín vóc một lớp cho hết tom gỗ và tạo sự kết dính bền chặt cho sản phẩm.

- Bó sơn: Lấy sơn ta nhậu với đất sa giây nhỏ (theo đúng tỷ lệ) bó lên vóc 2 lượt, sau 3 ngày dỡ buồng đem mài bó (mỗi lượt cách nhau 3 ngày).

- Quang phủ: Dùng sơn ta (đã pha chế) quang (quét) trùm lên vóc đã bó 2 lớp (mỗi lớp cũng cách nhau 3 ngày lại đem mài bằng giấy ráp nước).

- Quang thí: Lấy sơn then (đen) quang tiếp 2 lần cuối cùng trong khâu vóc (mỗi lần cách nhau 3 ngày và các bước công việc cũng tuần tự như bó và quang phủ). Làm xong khâu vóc (phần phôi), được chuyển sang bộ phận vẽ.